Zbudujemy Iron Mana!

Chciałeś kiedyś zostać superbohaterem? Pewnie, że chciałeś. Na twoje szczęście wkrótce marzenia mogą w pewnym sensie stać się rzeczywistością - zwłaszcza jeśli twoim idolem był Tony Stark. Nie, niestety nie będzie to tekst o tym, jak zostać genialnym multimilionerem i skutecznie zarywać panienki...

Kilka dni temu BBC News Technology opublikowało materiał poświęcony stworzonemu przez włoski zespół z Perceptual Robotics Laboratory egzoszkielecie wspomaganym. Body Extender, bo taką nazwę nosi wzmiankowane cudeńko, to - jak zapewniają inżynierowie - obecnie najbardziej zaawansowane i wszechstronne urządzenie w swojej kategorii. Pozwala noszącemu ją użytkownikowi z łatwością podnieść jedną ręką ciężar o masie około 50 kilogramów oraz niemal dziesięciokrotnie zwiększyć siłę oddziaływania na obiekt - jest przy tym stosunkowo lekkie i nie krępuje ruchów pilota. Według Fabio Salsedo, szefa projektu, egzoszkielet PercRo może być z powodzeniem wykorzystywany do pracy przy konstrukcji dużych obiektów oraz w wypadku katastrof, kiedy niemożliwe do przeprowadzenia akcji ratunkowej jest użycie ciężkiego sprzętu.

Rzecz jasna, podobne projekty, inspirowane budową ciała typową dla owadów i skorupiaków, nie są niczym nowym we współczesnej inżynierii – pionierem w tej kategorii był Rosjanin Mikołaj Jagin, jednak skonstruowane przez niego pod koniec XIX wieku urządzenie nie do końca przypominało to, co znamy dziś. Prawdziwym protoplastą współczesnych egzoszkieletów był Hardiman, stworzony w latach 60-tych przez General Electrics - projekt okazał się jednak klapą i to z kilku względów. Choć pozwalał aż dwadzieścia pięć razy zwiększyć siłę użytkownika, to jego maksymalny udźwig wynosił 340 kilogramów - niewiele, zważywszy na fakt, że sam ważył aż 750... Ponadto nie był zbyt mobilny (robił jakieś 75 cm na sekundę, czyli niewiele więcej niż babcia z balkonikiem), zaś system, jaki w nim zastosowano dodatkowo wymuszał pewne opóźnienia w wykonywaniu manewrów – nie nadawał się więc do płynnej i wydajnej pracy. 

Dzisiejsze prototypy egzoszkieletów są już zdecydowanie bardziej dopracowane. Co prawda wciąż nie ma wśród nich niczego choćby podobnego do zbroi Iron Mana, ale i tak robią niezłe wrażenie ze względu na swoje możliwości i wykorzystane technologie. Większość z nich, jak HULC (wyprodukowany przez Ecso Bionics/Lockhed Martin) czy dwie generacje XOS (Sarcos/Raytheon) to produkty tworzone przede wszystkim z myślą o armii – dzięki nim żołnierz bez problemu może nosić na plecach ciężar do 90 kilogramów i poruszać się przy tym z prędkością około 16 kilometrów na godzinę (!). I to wszystko w oparciu o lekką, nieograniczającą swobody ruchów konstrukcję – znajdzie mi Pudziana, który byłby w stanie dorównać żołnierzowi z czymś takim.

Zastosowanie militarne nie jest jedynym, dla którego tworzy się takie urządzenia – mogą być one równie przydatne w medycynie, jako wsparcie dla osób starszych i niepełnosprawnych. I to już się dzieje – od 2012 roku w stu trzydziestu japońskich szpitalach funkcjonują egzoszkielety, stworzone specjalnie w tym celu. Dzięki nim nawet osoby dotknięte paraliżem mogę bez większych problemów stanąć na nogi i po prostu iść - urządzenie do pełnego funkcjonowania wykorzystuje bowiem zestaw specjalnych sensorów, które wykrywają biosygnały, powstające w chwili przekazywania bodźca z mózgu do nieczynnej kończyny oraz ich siłę. W ten sposób kierują ruchem bezwładnej nogi dokładnie tak, jak tego potrzebuje użytkownik. Najciekawsze w tym wszystkim jest jednak to, że sam system nazywa się HAL, zaś firma, która go wprowadziła to... Cyberdyne. Założyciele oczywiście zaprzeczają wszelkim plotkom na temat pochodzenia tej nazwy, ale i tak...

 

Jakiś tydzień temu Barack Obama na konferencji prasowej ogłosił, że rząd pracuje nad stworzeniem prawdziwego Iron Mana - fajny żarcik, ale nie oderwany tak bardzo od rzeczywistości, jak mogłoby się wydawać. Co prawda możliwości technologiczne jeszcze długo nie dościgną wyobraźni autorów komiksów i raczej nie ma co liczyć na szybkie wprowadzenie do powszechnego użytku nawet tych urządzeń, które już znamy... Ale chociażby na ich przykładzie doskonale widać, jak scenariusze rodem z science-fiction powoli stają się naszą rzeczywistością. Pozostaje tylko jeszcze jedno pytanie:

PANOWIE, KIEDY MECHY?!

Źródła:

BBC News Technology

Raytheon

Agence France Presse

Wired.com

About.com

Immortal - Kobieta pułapka (2004), reż. Enki Bilal

Rzadko zdarza się, by autor dzieła literackiego sam brał się za jego ekranizację. Do niedawna jednym przykładem takiego filmu, jaki znałem, był Johnny poszedł na wojnę, wyreżyserowany przez Daltona Trumbo na podstawie jego własnej powieści. Można by pomyśleć, że takie rozwiązanie to gwarancja sukcesu – w końcu kto lepiej niż pisarz wie, jak powinna wyglądać ekranizacja papierowego pierwowzoru? Prawda?

Zanim obejrzałem Kobietę pułapkę, postanowiłem najpierw poznać oryginalną serię komiksów Bilala, nieformalnie zwaną Trylogią Nikopola i uznawaną za jedno z największych osiągnięć francuskiego komiksu. Spodobało się. Szalona i pełna absurdów wizja świata przyszłości wciąga jak zakochany kundel makaron, zaś specyficzna, choć staranna kreska tylko podkreśla groteskowy klimat całej opowieści. Po skończeniu lektury i przetrawieniu jej jeszcze przez chwilę, zabrałem się za film. O ile komiks wymęczył mnie w pozytywnym sensie, zmusił do uważnego śledzenia historii, wbił w mózgownicę i zachęcił do powtórnego poń sięgnięcia, o tyle w trakcie filmu musiałem walczyć z pokusą wyłączenia go w połowie. W tej chwili najchętniej już bym o nim zapomniał.

RoboCop (2014), reż. José Padilha

Nie przepadam za współczesnymi remake'ami klasycznych filmów, zwłaszcza tych, które lubię - przyznaję. Dlatego też sam pomysł odkurzania historii „Supergliny" wydał mi się trefny na długo przed pierwszymi trailerami. W moim uprzedzeniu utwierdziłem się, gdy wreszcie zobaczyłem nowego Robocopa, wyglądającego jak skrzyżowanie Iron Mana z gadającym samochodem Davida Hasselhoffa. Im bliżej jednak do premiery, tym bardziej moja ciekawość rosła – w sumie, myślałem sobie, co można spieprzyć mając do dyspozycji takiego bohatera? Do końca starałem się trzymać tej optymistycznej myśli. Naprawdę się starałem.

W świat przedstawiony wprowadza nas nawiedzony prezenter telewizyjny Pat Novak (Jackson) – jest rok 2028, amerykańska korporacja OCP to producent dronów bojowych, które na całym świecie pilnują pokoju i wolności w typowo jankeskim wydaniu. Jak na ironię Stany Zjednoczone są jedynym krajem, gdzie specjalna ustawa, nazywana Aktem Dreyfussa, zakazuje wprowadzenia do użytku tych samych maszyn, które trzymają za mordy obywateli krajów bliskowschodnich. Nawet OCP nie jest w stanie przeskoczyć tego prawa bez zdobycia społecznego poparcia. W tym celu CEO korporacji, Raymond Sellars (Keaton) postanawia nakłonić specjalistę w dziedzinie protetyki Dennetta Nortona (Oldman), by zbudował dla niego maszynę z mózgiem człowieka, która będzie pilnowała porządku na ulicach Detroit, najniebezpieczniejszego miasta w kraju. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności w ich ręce trafia idealny kandydat na cyborga – Alex Murphy (Kinnaman), przyzwoity glina, dla którego przeniesienie w ciało maszyny staje się jedynym sposobem ucieczki od nieodwracalnego kalectwa i wegetacji na wózku.

Film. Sunshine (2007), reż. Danny Boyle

Na zewnątrz słoneczko, na termometrach temperatura podbija coraz wyżej, biały śnieg zmienia się w brunatną breję, a spod niej coraz śmielej wyłaniają się pierwsze przebiśniegi, słowem: wiosna i globalne ocieplenie! A co by było, gdyby, cytując klasyka, „słoneczko nasze zgasło”? Och, nic prostszego – wtedy zbudujemy bombę atomową wielkości Manhattanu i wyślemy ją w górę, żeby reanimować umierającą gwiazdę. Takie właśnie zadanie stoi przed załogą statku Icarus II, której pod koniec wyprawy towarzyszymy w pierwszym pełnometrażowym filmie science-fiction twórcy Trainspotting, oraz 28 dni później.

Na ogół nie przykładam zbyt dużej uwagi do realizmu w filmach - jestem zwolennikiem tezy, że gdyby miały one mieć twarde oparcie w rzeczywistości, to większość byłaby do bólu nudna, zaś reszta trwałaby 10 minut, kończąc się śmiercią bohatera. W przypadku science-fiction, coraz mniej związanego z science zasada ta znajduje szczególne uzasadnienie. Nie zmienia to jednak faktu, że ilość wierutnych głupot, nagromadzonych w Sunshine przekracza wszelkie limity, co boli o tyle, że film należy do grona tych poważniejszych. Już główny wątek fabularny wskazuje, że autorzy bardzo mocno pofolgowali wyobraźni, umieszczając akcję w połowie XXI wieku – i choć, jak wspomniałem, mam dość duży próg tolerancji na bzdury w tym gatunku, to absurd tego kalibru naprawdę trudno przełknąć.

Na szczęście historia rozgrywająca się w tle nie jest głównym filarem filmu, a jedynie pretekstem do ukazania bohaterów i nie zawsze przyjemnych relacji między nimi. Osiem osób, od szesnastu miesięcy zamkniętych na jednym statku, miliony mil od domu, żyjących pod presją faktu, że są ostatnią nadzieją ludzkości – no po prostu idealne warunki na małą interpersonalną wojenkę. Dodajmy do tego nieśmiertelne prawo Murphy'ego, mówiące że jeśli coś może się nie udać, nie uda się na pewno i już mamy Sunshine w pigułce. W pierwszej części filmu akcja toczy się dość spokojnie, poznajemy bohaterów i warunki życia na statku; druga zaś to już kosmiczny thriller, wyraźnie inspirowany takimi obrazami, jak pierwszy Obcy czy Event Horizon – w tym momencie możemy zweryfikować nasze sądy na temat członków Icarus II. Szczególnie ciekawie na tle reszty prezentuje się fizyk Capa (Murphy) oraz mechanik Mace (Evans) – kolesie różnią się między sobą mniej więcej w tym samym stopniu, w jakim wódka różni się od mleka, ale narastający kryzys zmusza ich do ścisłej współpracy. Nie ma tu typowego dla amerykańskiego kina mdłego patosu i cukierkowych, łzawych pogaduszek: sytuacja jest ciężka, kopie nas po dupie i zmusza do poświęceń i trudnych decyzji, ale za wszelką cenę musimy sobie poradzić - to, kim jesteś, nie ma znaczenia, liczy się tylko co możesz zrobić, żeby doprowadzić misję do pomyślnego końca. Świetnie rozpisane i zagrane postaci to główny powód, dla którego warto obejrzeć Sunshine – każda z nich żyje, każda jest człowiekiem z krwi i kości, a nie tekturową wycinanką.

Drugim powodem, który zadecydował o tym, że Sunshine obejrzałem już kilka razy jest oprawa audiowizualna, z mocnym naciskiem na „audio”. John Murphy, znany jako autor muzyki do 28 dni później, stworzył niesamowite kompozycje, w pełni oddające grozę i zarazem piękno kosmosu – pokusiłbym się nawet o stwierdzenie, że gdyby nie muzyka, film straciłby znaczą większość całego swego uroku. Klasyczne instrumentarium, solidnie doprawione ambientem i post-rockiem buduje cały klimat – to właśnie za ich sprawą scena, w której astronauci podziwiają przemykającego na tle Słońca Merkurego, wbija się w mózgownicę jak gwóźdź. Jest piękna. Ciekawie przedstawia się również warstwa wizualna, choć tutaj mam na myśli bardziej pracę kamery, niźli efekty specjalne – wielbiciele tych drugich raczej nie będą mieli na czym zawiesić oka. Ale jeśli chodzi o zdjęcia... świetnie, dynamiczne, w pełni oddają klaustrofobiczną atmosferę panującą na statku oraz całe spektrum emocji towarzyszących w danej chwili działaniom bohaterów, zaś dzięki zgrabnym sztuczkom, jak na przykład przeniesieniu obrazu do kamery wewnątrz skafandrów próżniowych, mamy wrażenie uczestnictwa w wydarzeniach.

Mówi się, że kino science-fiction umarło; że filmowcy się rozleniwili, starając się ukryć marność i wtórność prezentowanych treści pod maską widowiska. W wielu przypadkach jestem skłonny zgodzić się z tą teorią. Na szczęście Sunshine jest wyjątkiem od reguły. Film nie zrobił oszałamiającej kariery (w naszym kraju to raczej nie dziwota - W stronę słońca, bo pod takim tytułem film się u nas ukazał, nie brzmi ani trochę zachęcająco), nie stał się też sztandarową pozycją w dorobku Boyle'a, bo nawet ja – szczerze mówiąc – mając pieniądze tylko na jeden seans, wybrałbym raczej 28 dni później. Nie zmienia to jednak faktu, że to wciąż kawał solidnego kina, którego siłą jest treść, a nie forma – poszczególnie wpadki, nieścisłości scenariusza i naprawdę luźne trzymanie się realizmu, nawet pomimo naukowych konsultacji z fizykami i pracownikami NASA, dają się łatwo wybaczyć, bo nie o naśladownictwo tu przecież chodzi.

Plusy -scenariusz i doskonałe aktorstwo, szczególnie Murphy'ego oraz Evansa -rewelacyjna muzyka -klimat!

Minusy -bezsensowne tło fabularne oraz pojedyncze sceny -efekty niespecjalne -mało oryginalne zakończenie

Sunshine – 2007, reż. Danny Boyle

Obsada:

Cillian Murphy - Robert Capa

Chris Evans - Mace

Michelle Yeoh - Corazon

Cliff Curtis - Searle

Troy Garity - Harvey

Hiroyuki Sanada - Kaneda

Benedict Wong - Trey

scenariusz: Alex Garland

muzyka: John Murphy

Filmweb – 6,9/10

IMDb – 7,3/10

Cyborgi - top dycha mechanicznych twardzieli

Idea człowieka-maszyny jest niemal tak stara, jak samo pojęcie fantastyki i do dziś pozostaje w niej żywa. Jak się jednak okazuje koncept ten powoli przestaje być tylko fantazją - dość powiedzieć, że nowoczesne protezy pozwalają w bardzo zadowalającym stopniu zastąpić utracone kończyny, a drukarki 3D prawdopodobnie już niedługo staną się wybawieniem dla pacjentów czekających na przeszczep organów. Już w 1998 Kevin Warwick, dziekan wydziału cybernetyki Uniwersystetu w Reading rozpoczął eksperyment, mający na celu sprawdzenie do jakiego stopnia ludzki organizm jest w stanie zintegrować się z elektronicznymi implantami - wszczepiając sobie podskórne chipy, umożliwiające mu kontrolę nad różnego rodzaju urządzeniami, Warwick zasłużył sobie na ksywę "Captain Cyborg". To wszystko pozwala myśleć, że w przeciągu kilkunastu-kilkudziesięciu lat wynalazki dotąd obecne tylko w filmach i książkach, już niedługo staną się powszechnie dostępne.  

Stalker (1979), reż. Andriej Tarkowski

Jest taka kategoria filmów, do których po prostu warto wracać i nie mówię tu wcale o oglądaniu tego samego tytułu po kilka razy. Sam się dziwię, jak wiele genialnych filmów zarobiło u mnie łatkę badziewia tylko dlatego, że za wcześnie się do nich zabrałem. Tak wyglądała moja historia ze Stalkerem.  

Pierwszy raz próbowałem go obejrzeć kilka lat temu, świeżo po przeczytaniu Pikniku na skraju drogi - powieść Strugackich tak bardzo przypadła mi do gustu, że niezwłocznie zasiadłem do oglądania filmu na jej podstawie. I tym razem wymiękłem. Niedawno wróciłem do tematu i wsiąkłem tak głęboko, że pozwoliłem sobie napisać o nim, choć jego przynależność gatunkowa nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać.

Brazil (1985), reż. Terry Gilliam

Życie w wysoce zaawansowanym technicznie i zbiurokratyzowanym społeczeństwie to nie sielanka, nie ma tam wiele miejsca na marzenia. Dlatego Sam Lowry w każdej wolnej chwili, czasem nawet niezamierzenie, zagłębia się w świecie fantazji, by jako skrzydlaty heros w srebrnej zbroi przemierzać przestworza i walczyć z groteskowymi potworami. Wszystko dla kobiety – kobiety marzeń, oczywiście.

Na co dzień Sam jest poczciwym urzędnikiem, który mimo zdolności i dobrego pochodzenia uparcie odmawia dostosowania się do wymagań mogących wywindować go do wyższych sfer – odrzuca ofertę awansu i przeniesienia do innego departamentu i ani myśli wchodzić w związek z córką przyjaciółki swej matki. Nie spodziewa się, że wkrótce jego sielankowe i nieobciążone odpowiedzialnością życie bryknie koziołka i stanie do góry kopytkami, on sam zaś spełni swe najskrytsze pragnienia, jednocześnie upadając na samo dno. A wszystko przez drobny błąd komputera.

Flashback - Eugeniusz Dębski

Ponoć najlepsze książki to te, które zmuszają do zastanowienia - jeśli tak, Flashback Dębskiego jest pozycją bez wątpienia genialną. A nawet EuGenialną! Po jej przeczytaniu nie mogłem przestać głowić się na przyszłością przemysłu alkoholowego - czy to wóda będzie  tak słabo trzepać po łbie, czy może za kilkadziesiąt lat powszechne już będą sztuczne, super wydajne wątroby?

Nie jestem fanem ani znawcą kryminału, jednak nie trzeba znać takich nazwisk jak Chandler czy Hammett, by wiedzieć jak wygląda archetypowy prywatny detektyw wprowadzony przez nich do literatury w latach 30-tych XX wieku. Owen Yeates, główny bohater Flashback pod pewnym względami trochę ich przypomina, przede wszystkim pod względem nałogów. Koleś praktycznie nie musi nosić ze sobą zapalniczki, bo może odpalać jednego papierosa od drugiego, nie przeszkadza mu też kilka drinków przed jazdą samochodem. Alkohol to właściwie główne danie w jego jadłospisie. Jednak pod innymi względami Yeates znacząco odstaje od starszych kolegów po fachu - przede wszystkim tym, że posiada kochającą żonę, bystrego synka i psa, któremu Szarik i Lessie mogą co najwyżej lizać łapy. No, a poza tym ostatnimi czasy nasz bohater żyje sobie bezpiecznie z pisania kryminałów. Potajemnie jednak marzy o powrocie z detektywistycznej emerytury. Szczęśliwy (?) zbieg okoliczności (??) sprawił, że jego przyszły wydawca okazuje się być także grubą rybą świata przestępczego... i poważnym zleceniodawcą.

Flashback ma dwie podstawowe zalety. A właściwie jedną, ale można na nią spojrzeć z dwóch perspektyw. Tą zaletą jest postać głównego bohatera i narratora całej historii, który, jak przystało na prywatnego detektywa jest postacią bardzo charyzmatyczną - diablo inteligentny,  nie odmawia sobie używek i szybkiej jazdy samochodem, ma mnóstwo uroku osobistego i zarazem niewyparzoną gębę. Również jego styl relacjonowania akcji nie pozostawia wiele do życzenia - . narracja w wykonaniu Owena jest pełna humoru i niebanalnych metafor, więc co jak co, ale trudno się przy tej lekturze nudzić. Znakomity, swobodny warsztat Dębskiego sprawia, że praktycznie od samego początku wsiąkamy w lekturę na dobre.

Gorzej, że ostatecznie cała historia, mająca miejsce coś koło ósmej dekady XXI wieku, okazuje się być taka se. Delikatnie mówiąc. Najpoważniejszą usterką fabuły jest to, że mniej więcej w połowie już można śmiało robić zakłady, o co w tym wszystkim chodzi. Właściwie już na początku poznajemy mocne poszlaki, które naprowadzają nas na właściwy tor myślenia. Jak wspominałem wyżej, nie jestem znawcą ani miłośnikiem kryminałów, ale kilka ich w życiu przeczytałem i nie spotkałem się jeszcze z takim prowadzeniem czytelnika po nitce prosto do kłębka. Grande finale w wykonaniu Dębskiego wcale nie jest takie grande a przy okazji zdradza pewną niekonsekwencję w tworzeniu fabuły. Nie zdradzą w tym momencie na czym ona polega, aby nie zdradzać zbyt wiele - co jest zbrodnią wobec kryminału - ale jestem pewien, że miłośnicy takich serii jak Terminator domyślą się bez trudu, o co mi chodzi.

Podsumowując - przyjemna historia, napisana fajnym językiem i opowiedziana z perspektywy sympatycznego bohatera. Pod względem fabularnym całość troszkę kuleje i na końcu rozczarowywuje, jeśli więc ktoś spodziewa się zakończenia w stylu: "wow! tego się nie spodziewałem!" raczej się zawiedzie. Jeśli jednak szukacie w literaturze przede wszystkim rozrywki, a zatem wartkiej akcji, humoru i jednocześnie stronicie od "twardego" science-fcition o lotach w kosmos i pełnego rozważań naukowo-filozoficznych, to Flashback prawdopodobnie przypadnie wam do gustu. 

Eugeniusz Dębski
Flashback
Fabryka Słów 2010

Rój (Siły Gwiezdne #1) - B.V Larson

Król Amazona, najjaśniejszy punkt ponurej jesieni - takimi słowy Fabryka Słów przedstawia czytelnikowi B.V. Larsona, kalifornijskiego pisarza, który osiągnął spory sukces publikując swoje książki w Internecie. Wydany w listopadzie zeszłego roku "Rój" to jego debiut na polskim rynku, który spotkał się z bardzo ciepłym przyjęciem przez krytykę i czytelników. Zachęcony ochami i achami sięgnąłem po tę wcale sporych rozmiarów książeczkę - po jej przeczytaniu czuję się mniej więcej jak człowiek, który przespał fajerwerki i nie wie, skąd ten powszechny zachwyt.

Fabuła jaką kreśli nam autor jest prosta jak metr drutu i garściami czerpie z utartych schematów - flotylla niezidentyfikowanej kosmicznej cywilizacji dokonuje inwazji na Ziemię. Olbrzymie statki obcych rozsiane po całym globie porywają przypadkowych ludzi, by poddać ich dziwnym próbom. Większość przerażonych obywateli nie zdaje testów i zostaje bezceremonialnie wyrzucona z pokładu. Taki właśnie los spotyka dwójke dzieci Kyle'a Riggsa - profesora informatyki, farmera a zarazem głównego bohatera i narratora całej historii. Riggsowi udaje się przejść wszystkie testy i zostaje ku swemu zdumieniu mianowany dowódcą przetrzymującej go jednostki. Niedługo potem okazuje się, że takich jak on jest więcej, wszyscy oni wkrótce muszą zacząć współpracować ze sobą, by stawić czoła jeszcze większemu zagrożeniu z kosmosu.

"Rój" to encyklopedyczny przykład fabuły, która - mimo wyraźnego braku pomysłu na coś oryginalnego - zaczyna się dość interesująco ale w pewnym momencie zaczyna rozczarowywać swoją bijącą po oczach wtórnością oraz jakimś niedbalstwem autora. Takie właśnie wrażenie odniosłem pod koniec - jakby Larson pisał tę książkę na czas i źle dobrał proporcje, poświęcając zbyt wiele czasu i miejsca szczegółom na początku i w środku, by potem nadrobić to galopującą bez większego sensu akcją na końcu. Trochę to paradoksalne, ale końcówka, na którą składały się dość pobieżne i "szybkie" opisy potyczek ludzi z obcymi, wynudziła mnie najbardziej i nie ratuje jej nawet dość ciekawy finał. 

Nie mniejszym rozczarowaniem jest sam Riggs. Sam pomysł, by głównym bohaterem uczynić informatyka, wykładowcę uniwersyteckiego i farmera zarazem jest dość ekstrawagancki, ale da się przeboleć. Nie da się jednak przeboleć tego, że facet jest zaskakująco płytki oraz przewidywalny i w ogólnym rozrachunku staje się ucieleśnieniem wzoru "od zera do bohatera", który kojarzy mi się z tandetnymi kreskówkami i tanim fantasy. Bardzo szybko nasz bohater godzi się ze śmiercią dzieci i dochodzi do swoistego porozumienia z Alamo, czyli morderczym statkiem, którego chcąc nie chcąc stał się dowódcą. Ale nie koniec na tym - Riggs okazuje się być człowiekiem wielu talentów i jako taki idealnie sprawdza się w roli stratega oraz żołnierza, któremu najlepsi członkowie marines i specnazu mogą co najwyżej lizać buty. A może po prostu ma szczęście że wpada na same genialne pomysły albo mieszając się w sam środek bitwy, zawsze jakoś z tego wychodzi? Nie mam pojęcia, ale i tak mnie ten typ nie przekonuje.

Niemniej "Roj" Larsona sprawdza się jako taka niezobowiązująca lekturka, w sam raz żeby zresetować mózgownicę w przerwie między dwiema lepszymi pozycjami. Niezbyt spodobała mi się ta książka, nie powala ani zaskakującą fabułą, ani stylem. Nie czuję geniuszu Larsona, nie rozumiem zachwytów nad jego papierowym debiutem na polskim rynku i raczej nie wyczekuję niecierpliwie kolejnych części cyklu. Owszem, czyta się lekko i szybko, ale hamburgera z McDonalda też się bierze na dwa kęsy, co nie znaczy że powinny one stanowić trzon naszej diety. Ani nie polecam, ani nie odradzam - dla mnie "Rój" to średniak, i to taki średni średniak...

B.V. Larson

Rój

Tłumaczenie: Krzysztof Sokołowski

Fabryka Słów 2012   

Wspomnij Phlebasa (Kultura #1) - Iain M. Banks

Kolejna książka, która chodziła za mną od dłuższego czasu. W dodatku pierwszy kontakt z twórczością Banksa, o którym słyszałem wiele i - by tak rzec - różnie. W końcu udało mi się dostać książkę w swoje ręce, zaś nieśmiertelna ironia sprawiła, że stało się to akurat w dniu, kiedy autor podał do publicznej wiadomości, że... jest chory na raka i zostało mu kilka miesięcy życia. 

Wobec tego faktu poczułem się w jakiś dziwny sposób jeszcze bardziej zmotywowany do zagłebienia się w jego twórczość. Jednocześnie moje oczekiwania względem niniejszego tytułu osiągnęły dość wysoki poziom, zwłaszcza gdy zerknąłem na opis polskiego wydawcy, po którym spodziewałem się czegoś, co przygniecie mnie swoją epickością. Ale po kolei.

Wspomnij Phlebasa to pozycja otwierająca cykl o Kulturze, utopijnym społeczeństwie ludzi i inteligentnych maszyn, którego celem jest ciągła ekspansja i wdrażanie swego modelu cywilizacji wśród mniej rozwiniętych ras kosmosu. Banks wprowadza nas w ten świat zaczynając od historii wojny między Kulturą, a Idirianami - trójnogimi fanatykami religijnymi, którzy siłą próbują wprowadzać swój własny porządek w galaktyce. Właściwa akcja rozpoczyna się w momencie, gdy jeden z Umysłów - superkomputerów Kultury - zmuszony jest uciekać przed atakiem Idirian. Ewakuuje się z bezimiennego statku i rusza wprost na Schar, jedną z Planet Umarłych, nad którą pieczę sprawuje Dra'Azon, rasa tajemniczych i potencjalnie boskich istot, z którymi nie chce zadzierać żadna ze stron konfliktu. Jest tylko jedna osoba, zdolna przedostać się przez roztoczoną wokół planety Barierę Milczenia - agent Idirian, jeden z ostatnich żyjących Metamorfów, Bora Horza Gobuchul. To właśnie jemu towarzyszymy w przygodzie, od której mają zależeć przyszłe losy wojny. 

Tja... A tak serio?

Książka Banksa po przeczytaniu może przyprawić o niezły mętlik w głowie, to pierwszy od dawna tytuł, do którego trudno mi się jakoś jednoznacznie ustosunkować. Gatunkowo najbliżej mu do space opery, pełnej podróży kosmicznych, bajecznych technologii zapierających czasem dech w piersiach (spróbujcie wyobrazić sobie orbital, czyli kosmiczną platformę w kształcie dysku, z własną atmosferą, klimatem i o średnicy dwukrotnie przekraczającej średnicę Słońca - no właśnie...), obcych ras oraz z międzyplanetarnym konfliktem przewijającym się w tle - podczas czytania daje o sobie znać ogromna wyobraźnia Banksa, oraz jego wysoka sprawność literacka. Wspomnij Phlebasa to po prostu całkiem przyjemne czytadło. I niestety nic więcej.

Zawsze wydawało mi się, że za pomysłem na fabułę idzie inicjatywa pisania. W tym przypadku mam wrażenie, że było na odwrót. "O, pomyślał sobie Banks pewnego dnia, napiszę space operę!" I zaczął pisać, po drodze usiłując za wszelką cenę wycisnąć z oklepanego schematu jak najwięcej i upstrzyć go fajerwerkami. Efekt tego taki, że jego książka... nie ma sensu. A może inaczej - sens jest, ale gdzieś się rozmywa między wstępem i zakończeniem. Już sam główny bohater wydaje się być postacią, którą Banks starał się uczynić oryginalną, ale w tych staraniach zgubiła się całkowicie osobowość protagonisty. Przykład - największym atutem Horzy jest jego zdolność do przybierania wyglądu innych osób, spodziewać by się zatem można, że osią fabuły będą intrygi, w których ta właśnie zdolność stanie się poważnym atutem. Tymczasem Horza jest zwykłym żołnierzem, nie ma w nim nic z herosa ani tym bardziej tajnego agenta. Ostatecznie mam wrażenie, że Banks uczynił go Metamorfem tylko dlatego, że taki bohater jest po prostu mało wyeksploatowany - i byłoby całkiem cacy, gdyby nie fakt, że przez całą książkę Horzy nie udało się przekonać mnie do siebie, jest jakiś taki nieokreślony. Można to oczywiście intepretować w ten sposób, że będąc Metamorfem również jego osobowość ulega przekształceniom, ale to chyba byłoby zbyt proste wyjaśnienie. Dla mnie pozostanie miałki.

Podobnie ma się rzecz z wielką misją Horzy. Tak właściwie jego wyprawa po Umysł nie miała większego sensu, pojawia się zresztą uwaga wypowiadana przez jednego z pobocznych postaci, że zaginiony komputer nie będzie miał praktycznie żadnego znaczenia dla historii wojny. Skąd zatem ta histeria na jego punkcie - nie wiadomo. Zresztą, zanim Horza ostatecznie ruszy na poszukiwania, będzie musiał przeżyć trochę innych przygód, które zdaje się miały być taką zapchaj-dziurą, spinającą w byle jaki sposób początek i koniec. Zanim czytelnik przebrnie przez potyczki w kryształowej świątyni, ucieczkę z tonącego megastatku czy mecz gry w zniszczenie, zdąży już zapomnieć od czego właściwie się zaczęło i jaki cel stoi przed bohaterami - nie było w tym nic złego gdyby nie fakt, że te przygody stanowią większą część całej fabuły. Najciekawszy aspekt powieści, czyli wojna między dwoma kosmicznymi imperiami została tu zepchnięta na daleki drugi plan, uniemożliwiając czytelnikowi - podobnie jak w przypadku Horzy - jakieś głębsze emocjonalne zaangażowanie się w ten konflikt, opowiedzenie się po którejś ze stron. Obie są przekonane o swoich racjach, obie pewne swej wygranej, jednak w praktyce nie mamy szansy zakibicować żadnej z nich, do końca pozostają obce tak jak były na początku. Zapowiadający się świetnie główny motyw powieści na końcu okazuje się do bólu przewidywalny i po prostu strasznie nudny, przez ostatnie rozdziały opisujące wędrówkę przez podziemia Schar marzyłem już tylko o tym, żeby mieć to wszystko za sobą.

Stąd właśnie biorą się moje rozterki, jeśli chodzi o "Wspomnij Phlebasa" - po dobrym, interesującym początku spodziewałem się równie intrygującego rozwinięcia akcji i ciekawego zakończenia. Niestety otrzymałem skleconą chyba naprędce historyjkę, która nie powaliła mnie zwrotami akcji, przemyślaną strukturą bohaterów, analizą zjawiska jakim jest wojna, czy struktur społecznych Kultury i Idirian - na co się zapowiadało. Takie zwykłe czytadło. Bardzo dobrze, ciekawie napisane, ale - niestety - tylko czytadło...

Wspomnij Phlebasa.
Iain M. Banks 
Tłumaczenie: Arkadiusz Nakoniecznik 

Wydawnictwo Prószyński i S-ka 1998

 

Park Jurajski - Michael Crichton

Wiele osób nie lubi czytać książek, których fabułę wcześniej poznali z filmowej adaptacji. Mi to raczej nie przeszkadza, bowiem nie wydaje mi się, żeby zapamiętany wizerunek aktorów i pewnych scen znacząco wpływał na odbiór książki. Jasne, takie rzeczy się zauważa, ale nic poza tym... Inna sprawa, że czasem powieść - a tak było też z "Parkiem Jurajskim" Michaela Crichtona - rozgłos zyskuje dopiero po premierze filmu na jej podstawie... i na samym fakcie, że taka książka istnieje, przygoda z nią dla wielu osób się kończy.

 Do "Parku..." zabierałem się od już pewnego czasu - w końcu zabrałem się za tę książkę po tym, jak wygrzebałem w necie informację, że w te wakacje na ekranach kin zagości trójwymiarowa wersja kultowego już filmu Spielberga z 1994 roku (co na marginesie stanowi dla mnie wyjątkowo smutny znak naszych czasów - odgrzewanie starych, znanych wszystkim filmów, byle tylko nabić kasę na ładnej oprawce...). Nie miałem co do tej pozycji jakichś wielkich oczekiwań, nawet pomimo faktu, że "Park..." Spielberga to jeden z moich ulubionych filmów okresu dzieciństwa i oglądałem go jakiś pierdyliard razy w kinie oraz na VHS-ie. Byłem po prostu ciekaw, czym jest książka, z której zrobiono najbardziej epicki film przygodowy lat 90-tych. I muszę przyznać, że wsiąkłem w to na dobre.

Książka rozpoczyna się od krótkiego reportażu na temat firmy InGen oraz pewnych wydarzeń, które miały miejsca pod koniec sierpnia 1989 roku na wyspie Isla Nubla u wybrzeży Kostaryki. Oczywiście, zarówno InGen, jak i Isla Nubla (nie wspominając o wydarzeniach, które się tam rozegrały) to fikcja, jednak tekst wprowadzenia stanowi również przestrogę przed niefrasobliwą ufnością wobec najnowocześniejszych zdobyczy nauki oraz dumą naukowców, która może prowadzić do tragedii. W prologu jesteśmy świadkami serii niecodziennych przypadków, jakie spotykają kilka niezwiązanych ze sobą osób - towarzyszymy między innymi lekarce szpitala polowego, do którego przywieziono robotnika poważnie poturbowanego przez nieznane zwierzę, spotykamy również wypoczywające na Kostaryce małżeństwo i ich kilkuletnią córkę, która zostaje zaatakowana przez chodzącą na dwóch tylnych łapach jaszczurkę. 

Ostatecznie akcja przenosi się na teren wykopalisk prowadzonych przez wybitnego archeologa Alana Granta przy pomocy paleobotanika Ellie Statler. Jeśli widzieliście film Spielberga, to znacie ciąg dalszy - parka zostaje zaproszona do zwiedzenia nowoczesnego parku rozrywki założonego przez milionera Johna Hammonda, po drodze dołącza do nich ekscentryczny matematyk Ian Malcom oraz prawnik Gennaro, na miejscu zaś poznają dwoje wnucząt Hammonda, Tima i Alex. Po krótkim zapoznaniu się z infrastrukturą i pracownikami, grupka turystów rusza na zwiedzanie parku zamieszkałego przez żywe dinozaury. Pozornie niegroźna wycieczka po pewnym czasie zamienia się w koszmar, zaś park z czasem ogarnia coraz większy chaos.

Pierwszą refleksją po przeczytaniu ostatniej strony było poczucie, że przeczytałem książkę, które jest nie tyle lepsza od ekranizacji, co po prostu znacząco się od niej różni. Oczywiście można doszukać się mnóstwo szczegółów niezgodnych w obu wersjach, ale nie o to mi chodzi - przede wszystkim czuć różnicę gatunkową między nimi. Spielbergowski "Park..." to film w gruncie rzeczy przygodowy, genialnie zrealizowany, niemniej stawiający przede wszystkim na widowiskową akcję "tu i teraz" - książka Crichtona to z kolei wciągający, momentami mroczny thriller, opowiadający nie tylko o śmiałym eksperymencie, który wymyka się spod kontroli, ale w sporej mierze poświęcony pokazaniu na jakich zasadach i zależnościach opiera się współczesny świat nauki, (mający dziś więcej wspólnego z bezwzględnym biznesem, niż ze światłymi ideami) oraz ukazujący możliwe konsekwencje zabawy życiem. Przewagą książki jest też z pewnością fakt, że pisarzowi łatwiej nakreślić wyrazistych bohaterów. Szczególnie spodobała mi się postać Johna Hammonda, który nie jest wcale takim sympatycznym, acz trochę naiwnym i zdziecinniałym milionerem, jakiego pamiętamy z filmów lecz w gruncie rzeczy człowiekiem niebezpiecznie zafiksowanym na punkcie swoich planów, z premedytacją ignorującym fakt, że nie da się kontrolować natury, zaś każda taka próba prędzej czy później doprowadzi do katastrofy. 

Co prawda książka Crichtona nie zaskakuje czytelnika, który po obejrzeniu filmu wie, czego się spodziewać, niemniej na uwagę zasługuje bardzo staranny warsztat literacki oraz stojące za nim przesłanie. Crichton kreśli fantastyczną wizję inżynierii genetycznej, która nie ma zbyt wiele wspólnego z rzeczywistością (i prawdopodobnie nigdy nie będzie miała), jednak przekaz pozostaje jasny - tak jak istnieją granice ludzkiego poznania, tak istnieją granice ludzkich możliwości. Można je przekroczyć, jednak niemożliwe jest przewidzenie konsekwencji takiego działania. Do mnie to trafia, tak samo jak literacki talent Crichtona. Polecam!

Park Jurajski

Michael Crichton

Tłumaczenie: Arkadiusz Nakoniecznik

Wydawnictwo Amber 1997